ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU
Disable Preloader

ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU

OKULA GİTME KORKUSU

 Her anne babanın okulun ilk zamanlarında yaşadığı bir durumdur okul korkusu. Kimi çocuk ilk okul deneyimlerini sorunsuz atlatırken kimi çocuk beklenmeyen tepkiler verebilir. Bazen bu süreç kısa bazen ise uzun olabilir. Bu tamamen çocuktan çocuğa değişen ve içinde bir çok etkeni barındıran bir süreçtir. Biz de bu yazımızda anne babalara yardımcı olması için okula gitme korkusu üzerine birtakım bilgileri derledik. 

Okula gitmede yaşanan problemlere, bunların sebeplerine ve diğer etkenlere geçmeden önce günlük hayatta çok kullanılan kavramların tanımlamalarını yapalım.

Okul korkusu, gerçek okul durumundan korkma ve kaçınmadan çok bağlı oldukları kişinin yokluğu ve kaybından ya da güven duydukları ortamdan uzak kalmaktan kaynaklanmaktadır.

Okul reddi, çocukların anksiyete ve depresyon gibi duygusal sorunlar nedeni ile okula devam edememesi olarak tanımlanır.

Okul fobisi, yalnızca okula gitme sırasında yaşanan ayrılma ile ilişkili anksiyete daha çok okul fobisi olarak adlandırılır.

Okul ve ev dışında herhangi bir yerde ayrılma ile ilgili yaşanan anksiyete (kaygı) ise ayrılma anksiyetesi olarak tanımlanır.

Belirli davranış biçimleri

Okulların açılmasıyla ilkokul ve özellikle okul öncesi eğitime yeni başlayan çocuklarımızın gösterdiği belli başlı tepkiler olur. Bunlar okula gitme zamanı yaklaştıkça ya da okul kapısında hat safhaya ulaşır.

-          Okul hakkında belirsiz yakınmalar

-          Okula gitme isteksizliği

-          Okula gitme zamanı geldiğinde panik, ağlama krizleri

-          Okula gittikten sonra sınıfta aniden gelen kaygı durumu

-          Okula gitmek için hazır olduğunu söylese de okul zamanı geldiğinde bunu başaramama

-          Okula gitmeyi geciktirmek için yatakta kalmak isteme

-          Okul önünde arabadan inmeyi reddetme

-          Gece uykuya dalmada güçlük

-          Baş ağrısı ve karın ağrısı en sık görülen fizyolojik belirtilerdir. Bunlar genelde sabah okula gitmeden önce daha sık gözlenir.

-          Bazen okula gitme konusunda gerçek dışı korkular da olabilir. Okulda kaygı yaratabilecek durumları abartabilir olmayan durumları oluyormuş gibi anlatabilirler.

-          Daha büyük çocuklarda okuldan kaçma da görülebilir.

Öğretmenden ve diğer öğrencilerden korkma büyük yaş grubunda görülürken, ayrılma anksiyetesi daha küçük yaşta gözlenir.

Tetikleyici etmenler

-          Çocuğun bir kaza, ağır bir hastalık ya da ameliyat geçirmesi

-          Okul değişikliği ya da sınıf değişikliği

-          Öğretmen tarafından fiziksel veya ruhsal olarak örselenme

-          Çocuğun yaş düzeyinin üstünde ev ödevleri

-          Aile üyelerinde hastalık veya kayıp

-          Evde aile üyelerinin bozuk ilişkileri

-          Ebeveynlerin uyguladığı fiziksel ve psikolojik şiddet

-          Kardeş doğumu

Anksiyete belirtileri bir okul günü içerisinde değişiklik gösterebilir. Bir gün belirtiler yokken ertesi gün okula gitme zamanı geldiğinde belirtiler ortaya çıkabilir.


Ailesel Özellikler

Yapılan araştırmalara göre babaya kıyasla anne ile çocuktaki ruhsal sorunlar arasında daha güçlü bir ilişki saptanmıştır.

Okul reddi olan çocukların ebeveynlerinde ruhsal bozukluk görülme sıklığı daha fazladır. Okul reddi olan çocukların annelerinin % 16 ‘ sında anksiyete bozukluğu, %12’ sinde majör depresyon, %12’sinde panik bozukluk ve majör depresyon, %4’ünde panik bozukluk ve agorafobi, %4’ünde ise sosyal fobi ve majör depresyon tanısı saptanmıştır.

 

Ayrılma anksiyetesi bozukluğu olan çocukların annelerinin psikosomatik yakınmaları fazla olan aşırı duyarlı, kolay ve çabuk tepki veren, alıngan, kaygılı bireyler olduğu saptanmıştır.

Özetle, çocukların ebeveynleriyle benzer belirtiler gösterdiği gözlenmiştir.

 

Neler yapabiliriz?

 

-Öncelikle çocuğun okula gitmedeki isteksizliğin ana sebebini belirlemek çok önemlidir. Gerçekten birşeyden mi korkuyor?  Henüz hazır değil mi? Ailede yaşanan bir değişiklikten dolayı mı böyle tepki veriyor? Yoksa sadece anne-babanın sınırlarını mı yokluyor?

 

-Çocuğunuza okula gitmenin hayatın bir parçası olduğunu anlatın. Çocuk okulu her gün gelmesi gereken bir yer olarak görmeli. Aksi takdirde sadece oyun oynamaya gittiği alışveriş merkezleri ya da parklardan bir farkı olduğunu kavrayamaz. Bu şekilde de okula gitmeme konusunda aileyi daha çok zorlayabilir. Çünkü okul onun istediği zaman gittiği istemediğinde gitmediği bir yerdir.

 

-Ebeveynlerin tutarlı ve kararlı olması çok önemlidir. Eğer o gün okula gitmek için hazırlanıp okulun kapısına kadar geldiyseniz çocuk okula 15 dakika, yarım saatte olsa girmeli. Burada süre önemli değil. Amaç “okula geldik ve okula gitme kararı almıştık. Bu yüzden okula girip biraz arkadaşlarınla vakit geçirmelisin.” Çocuk bu sayede ebeveyninin kararlı bir tutumda olduğunu görecektir. Kapıdan geri dönülmesi durumunda çocuk bunu tekrar edecek ve ebeveynlerini çok zorladığında geri döndürebildiğini öğrenmiş olacaktır.

 

-Tam tersi o gün okula gitmeme kararı aldıysanız gün ortasında istese de okula gitmemeniz en doğrusu olacaktır. Çocuk alınan kararların uygulandığını görmeli.

 

-Okula gitme konusu evde çok büyük bir konu haline getirilmemeli. Evde odak noktasının okul haline gelmesi çocuğu daha çok stres altında bırakacaktır. Çocuğun yanında bu konu hakkında konuşulmamalı.

 

-Mutlaka okul yönetimi-öğretmen-okul psikoloğu ile birlikte hareket edin. İş birliği içinde olmak bu tip konularda aynı tutumda bulunmak önemlidir.

 

-Okulda arkadaşlarına dağıtması için evde birlikte bir şeyler hazırlamak (kurabiye, minik el işleri) çocuğu okula gitme konusunda isteklendirebilir.


-İlk günlerde öğretmeniyle de konuşularak sevdiği bir oyuncağı, ona güven veren bir eşyasını okula götürmesine müsaade edebilirsiniz.

 

-Öğretmeni tarafından verilen bir etkinliğin evde tamamlanması istenerek ertesi gün okula getirmesi istenebilir.


AİLE AKTİVİTESİ - DESTEK BİLEKLİĞİ

Evde çocuğunuzla birlikte boncuklardan bir bileklik yapabilirsiniz. Her boncuk bir kişiyi temsil edecek şekilde sırayla dizerek bir bileklik oluşturabilirsiniz. Örneğin; kırmızı boncuk = anne , sarı boncuk = baba, yeşil boncuk = kardeş olacak. Bu sayede çocuk ailesinden bir parçayı okula yanında götürerek kendini güvende hissedebilir. Ve bu süreçte yalnız olmadığını anlayabilir.


Tüm denemelere rağmen çocuk hala olumsuz tepkiler gösteriyorsa mutlaka bir uzmana danışılarak yardım alınmalıdır.

 

KAYNAKLAR

Bonnie Thomas, Çocuklar İçin Yaratıcı Baş Etme Becerileri. 

Bahalı, K., Tahiroğlu Y.A. (2010). Okul Reddi: Klinik Özellikler, Tanı ve Tedavi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 2 (3), 362-383.